Küçük bedenli evcil hayvanlar çoğu zaman "az yer kaplar, az iş çıkarır" diye düşünülerek eve alınır. Oysa tavşan, hamster ya da bıldırcın gibi türlerin ihtiyaçları kedi ve köpeklerinkinden daha az değil, yalnızca farklıdır. Bu hayvanlar doğada avlanan taraf oldukları için stresi çabuk yaşar, rahatsızlıklarını uzun süre saklar ve sorun fark edildiğinde iş genellikle acele hâle gelmiş olur. Bu yüzden iyi bir küçük hayvan bakımı rehberi, önce hayvanın doğal yaşam biçimini anlamayı, sonra evdeki koşulları buna yaklaştırmayı önerir.
Aşağıda üç popüler türü iki ana başlık altında topladım: kemirgen ve tavşan grubu ile kanatlı grubu. Yeni başlıyorsanız, önce genel evcil hayvan bakımı ilkelerini okumanız, sonra buradaki tür özelinde ayrıntılara geçmeniz daha kolay olacaktır.
Tavşan bir kemirgen değildir; lagomorf sınıfına girer ve hamsterdan çok farklı bir sindirim sistemine sahiptir. Hamster ise gece aktif, tek başına yaşamayı seven, kişisel alanına düşkün bir hayvandır. İkisini aynı mantıkla beslemek en sık yapılan hatalardan biridir.
Tavşan için piyasada satılan standart kafeslerin çoğu yetersizdir. Tavşan gün içinde koşmak, zıplamak ve arka ayakları üzerinde doğrulmak ister. Uygun çözüm, tabanı kaymayan geniş bir çit alanı ya da odanın tavşana göre güvenli hâle getirilmiş bir bölümüdür. Kabloların toplanması, sarkan bitkilerin kaldırılması ve zemine ızgara değil sert ama pürüzsüz bir yüzey serilmesi şarttır; tel zeminler tavşanların ayak tabanında yara açar.
Hamster içinse yükseklikten çok taban alanı önemlidir. Derin bir taban, en az 20 santimetre kalınlığında yuvalanma malzemesiyle doldurulduğunda hamster kendi tünellerini kazar; bu davranış engellendiğinde tekrarlayıcı kafes kemirme gibi sorunlar başlar. Koşu tekerleği düz yüzeyli ve hayvanın sırtını bükmeyecek çapta olmalıdır. Yataklık olarak pamuk lif değil, tozsuz kâğıt esaslı malzeme tercih edilir.
Tavşan beslenmesinin omurgası sınırsız kuru ottur. Günlük diyetin büyük bölümünü ot oluşturmalı, üzerine avuç dolusu taze yeşillik ve çok küçük miktarda pelet eklenmelidir. Renkli, tohumlu, bisküvili karışımlar tavşanın diş ve bağırsak sağlığını bozar. Tavşanın dişleri ömür boyu uzar; sürekli çiğnenen kaba lif olmazsa diş fazla uzar ve hayvan yemeyi bırakır.
Hamsterda ise tohum, tahıl, az miktarda kuru sebze ve haftada birkaç kez küçük bir protein kaynağı (haşlanmış yumurta parçası, kurutulmuş böcek) dengeli bir tabak oluşturur. Yemi tek bir kaba yığmak yerine yataklığa serpmek, doğal arama davranışını canlandırır ve sıkıntıdan kaynaklanan davranış sorunlarını azaltır.
Bu türlerde tehlike sinyalleri sessizdir: yem tüketiminin azalması, dışkının küçülmesi ya da kesilmesi, köşede kamburlaşarak durmak. Tavşanda 12 saat yemeden durmak acil bir durumdur. Tırnak kesimi, kulak ve diş kontrolü gibi rutinler burada da geçerlidir; genel hijyen alışkanlıkları yazısındaki yöntemler küçük türlere de uyarlanabilir. Kafes altlığı haftada bir tamamen değiştirilmeli, ancak hayvanın kokusunu taşıyan bir miktar eski yataklık geri konularak stres azaltılmalıdır. Küçük memelilere bakan bir veteriner hekimi hayvanı almadan önce belirlemek, sonradan panik yaşamamak açısından çok değerlidir.
Bıldırcın, kafes kuşlarından farklı olarak yerde yaşayan bir kanatlıdır. Uçmak yerine koşar, toz banyosu yapar, telaşlandığında dikey biçimde sıçrar. Bu davranışlar barınak tasarımını doğrudan belirler.
Bıldırcın ürktüğünde yukarı fırlar ve yüksek tavanlı bir bölmede başını çarparak yaralanabilir. Bu yüzden barınağın tavanı ya alçak tutulur ya da esnek bir malzemeyle kaplanır. Taban geniş, kuru ve altlıklı olmalı; talaş veya saman tercih edilir. Karanlıkta saklanabilecekleri bir kutu, üzerinde toz banyosu yapabilecekleri ince kum dolu bir kap ve gölge alan mutlaka bulunmalıdır. Kuş bakımıyla ilgili kafes düzenlemesi ilkelerinin bir kısmı burada geçerlidir, ancak tünek mantığı bıldırcında işe yaramaz.
Bıldırcın yüksek proteinli bir kanatlı yemine ihtiyaç duyar; tavuk yemi çoğu zaman yetersiz kalır. Yanına kabuk kırığı veya kalsiyum kaynağı konması, özellikle yumurtlayan dişilerde kemik erimesini önler. Su kabı devrilmeyecek, altlığı ıslatmayacak tipte olmalıdır; nemli altlık solunum sorunlarının başlıca nedenidir. Işık süresi yumurtlamayı etkiler, ancak yapay ışıkla süreyi zorlamak hayvanı yıpratır.
Bıldırcın soğuğa dayanıklıdır ama cereyana ve amonyak kokusuna dayanamaz. Havalandırma, ıs