Kediler alışkanlıklarına bağlı hayvanlardır. Aynı saatte uyanır, aynı köşede uyur, aynı sesle mama kabının başına gelirler. Bu düzen bir gün bozulduğunda, çoğu sahibin ilk tepkisi şaşkınlık olur: Sürekli kucağa gelen kedi neden dolabın altına saklanıyor? Kum kabını yıllarca sorunsuz kullanan bir kedi neden halının kenarına tuvaletini yapıyor? İşte bu tür sorular kedi davranış değişikliği başlığının kapsamına girer ve neredeyse her zaman bir sebebi vardır.
Kediler rahatsızlıklarını insanlar gibi ifade edemez. Onların dili davranıştır. Bu yüzden ani bir huy değişimi, kaprisli bir tavır olarak değil, iletişim girişimi olarak okunmalıdır. Aşağıda bu değişimlerin iki büyük kaynağını — sağlıkla ilgili nedenler ve çevresel nedenler — ayrı ayrı ele alacağız; ardından nasıl tepki vereceğinize dair somut bir yol haritası çıkaracağız.
Davranış değişikliğinin ilk akla gelmesi gereken açıklaması fiziksel bir rahatsızlıktır. Kediler doğaları gereği ağrıyı saklar; yabanıl atalarında zayıflık göstermek risk anlamına geldiği için, hastalık belirtileri genellikle iş ilerlemişken görünür hale gelir. Bu nedenle "birkaç gün geçer mi" beklentisi çoğu zaman zaman kaybına dönüşür.
Diş eti iltihabı, kulak enfeksiyonu, eklem ağrısı ya da idrar yolu sorunları en sık karşılaşılan sessiz ağrı kaynaklarıdır. Ağrıyan bir kedi kucağa gelmeyi bırakabilir, sevilirken huysuzlanabilir, tırmalama tahtasını kullanmayı kesebilir ya da yüksek yerlere zıplamaktan vazgeçebilir. İdrar yaparken acı duyan bir kedi, acıyı kum kabıyla ilişkilendirip kabı tamamen terk edebilir. Bu yüzden tuvalet alışkanlığındaki bozulmalar asla "inat" olarak yorumlanmamalıdır. Ağız, diş, kulak ve tırnak kontrollerinin düzenli yapılması bu tür sorunların erken yakalanmasını kolaylaştırır.
İştahın artması ya da azalması tek başına anlamlı bir sinyaldir. Suyu birden fazla içmeye başlayan, çok yediği hâlde kilo veren ya da mamasına yaklaşmayan bir kedi mutlaka değerlendirilmelidir. Mama markasının veya formunun aniden değiştirilmesi de geçici huysuzluk yaratabilir; geçişleri bir hafta on gün boyunca kademeli yapmak bu riski azaltır. Yaşlanan kedilerde koku ve tat alma zayıfladığı için yiyeceğe ilgi düşebilir, bu da yaşa göre bakım planının neden ayrı ele alındığını gösterir.
İleri yaşlı kedilerde gece vakti amaçsız dolaşma, yüksek sesle miyavlama, tanıdık kişilere yabancı gibi davranma görülebilir. Bunlar yaşlılığa bağlı bilişsel değişimlerin işareti olabileceği gibi tiroit ya da tansiyonla ilgili sorunların da yansıması olabilir. Yaşlı bir kedide "artık huysuzlaştı" demek yerine kontrol aralıklarını sıklaştırmak daha doğru bir yaklaşımdır. Aşı ve rutin kontrol takvimini aksatmamak, bu dönemde en güçlü koruyucu araçtır.
Veteriner muayenesi temiz çıktıysa sıra çevreyi incelemeye gelir. Kediler alan ve rutin canlılarıdır; bize önemsiz görünen bir değişim onlar için güvenlik duygusunu sarsabilir.
Ev taşımak, mobilya yerlerini değiştirmek, tadilat gürültüsü, çalışma saatlerinin kayması, tatile gitmek — hepsi kedinin haritasını bozar. Kum kabının yerinin değişmesi, kabın kapalı modele geçirilmesi ya da kumun kokusunun farklılaşması bile tuvalet sorunlarına yol açabilir. Böyle durumlarda değişikliği geri almak veya iki seçeneği bir süre yan yana sunmak işe yarar.
Eve gelen yeni bir hayvan, doğan bir bebek ya da uzun süre kalan bir misafir kedide savunma davranışı başlatabilir. Aşırı saklanma, tıslama, iştahsızlık veya kendi tüyünü fazla yalama bu gerginliğin göstergesidir. Yeni bir dostu tanıştırırken aceleci olmamak, ayrı odalarda başlayıp koku alışverişiyle ilerlemek gerekir. Yavru hayvanlarda sosyalleşme sürecinin sabırla yürütülmesi, ileride ortaya çıkabilecek davranış problemlerinin çoğunu baştan azaltır.
Yeterince avlanma, tırmanma ve oyun fırsatı bulamayan kedi enerjisini istenmeyen yollarla boşaltır: gece koşuşturmaları, eşya devirme, ısırıklı oyunlar. Günde iki kez on beş dakikalık, oltalı ya da tüylü oyuncakla yapılan aktif oyun seansları bu tabloyu belirgin biçimde düzeltir. Oyuncak seçerken küçük parçalar içermeyen, ipliği yutulmayacak güvenli ürünleri tercih etmek önemlidir. Pencere kenarına bir gözlem rafı koymak ya da tırmanma alanı eklemek de zihinsel doyum sağlar.
Davranış değişikliğiyle karşılaştığınızda izlenecek sıra oldukça nettir: